Giảm chấn thủy lực

TB05Phương pháp chọn của ACE / Enidine / Mindman

Năng lượng mỗi lần va (động năng + năng lượng lực đẩy trong hành trình giảm chấn), năng lượng mỗi giờ và khối lượng hiệu dụng – so với catalogue.

Giải thích chi tiết

Bài toán dùng để làm gì

Khi bàn xoay, xe goòng hay con trượt dừng ở cuối hành trình, nó va vào cữ chặn. Nếu năng lượng va lớn, máy rung, chi tiết lệch vị trí, bulông lỏng dần. Giảm chấn thủy lực (shock absorber) hấp thụ cú va này. Bài toán tính năng lượng mỗi lần va, năng lượng mỗi giờ và khối lượng hiệu dụng để chọn đúng mã giảm chấn.

Hình dung đơn giản

Hãy tưởng tượng

Giảm chấn thủy lực giống người bắt bóng biết lùi tay: thay vì để bóng đập mạnh vào tay (va cứng), người đó lùi tay một đoạn để hãm từ từ. Bên trong giảm chấn, dầu bị ép qua các lỗ nhỏ, biến động năng thành nhiệt. Nếu va quá nhiều lần mỗi giờ, giảm chấn nóng lên như phanh xe đổ dốc dài, nên phải kiểm tra cả năng lượng mỗi giờ.

Kiến thức nền cần có

Đọc lại các mục sau ở Chương 0 nếu chưa nắm chắc: 0.3 lực · 0.11 chuyển động quay · 0.12 năng lượng · 0.13 quán tính

Các đại lượng và lấy số liệu ở đâu

Ký hiệuÝ nghĩaĐơn vịLấy số liệu ở đâu
modeTrường hợp: ngang – xi lanh đẩy / ngang – động cơ đẩy / rơi tự do / quay–Theo cơ cấu
mKhối lượng vakgMô hình 3D
vVận tốc ngay trước khi vam/sVận tốc lớn nhất lúc chạm giảm chấn, không phải vận tốc trung bình; với xi lanh khí lấy ≈ 1,4 × vận tốc trung bình (SMC, xem TB01). Rơi tự do và quay: công cụ tự tính
SHành trình của giảm chấnmHành trình định mức của mã giảm chấn chọn sơ bộ trong catalogue ACE, Enidine, SMC RB, Mindman; nhập bằng mét (15 mm = 0,015 m)
CSố lần va mỗi giờlần/hNhịp sản xuất
D, pĐường kính và áp suất xi lanh đẩy (vẫn đẩy trong lúc giảm chấn làm việc)mm, barTừ TB01
kWCông suất động cơ đẩy (nếu dùng động cơ)kWNhãn động cơ
J, ω, R, TQuán tính, vận tốc góc, bán kính lắp giảm chấn, mô-men dẫn động (trường hợp quay)kg·m², rad/s, m, NmTừ TB06 hoặc catalogue bàn xoay
E3c, E4c, MecGiới hạn của giảm chấn: năng lượng/lần, năng lượng/giờ, khối lượng hiệu dụngJ, J/h, kgBảng thông số của đúng mã giảm chấn trong catalogue ACE, Enidine, Mindman (cột năng lượng/lần, năng lượng/giờ, khối lượng hiệu dụng min–max)

Xây dựng công thức từng bước

Công thức tổng quát không “từ trên trời rơi xuống”: nó được ghép từ những công thức con đơn giản. Đi lần lượt từng bước:

Bước 1. Vận tốc va

Rơi tự do: tính từ chiều cao; quay: vận tốc dài tại điểm lắp giảm chấn:


v = √(2·g·h) (rơi) ; v = ω·R (quay)

Bước 2. Động năng E1

Năng lượng của vật đang chuyển động:


E1 = ½·m·v² ; quay: E1 = ½·J·ω²

Bước 3. Năng lượng lực đẩy E2

Trong lúc giảm chấn đang lùi một đoạn S, xi lanh hay động cơ vẫn tiếp tục đẩy, nên giảm chấn phải hấp thụ thêm công của lực đẩy. Lực đẩy theo từng trường hợp: xi lanh khí F = 0,0785·p·D² (p bar, D mm, F ra N; 0,0785 = π/4 × 0,1); động cơ F = 3000·P/v (P kW, v m/s; hệ số 3000 = 1000 W/kW × hệ số mô-men kẹt khoảng 3 theo cách tính của Mindman); rơi tự do F = m·g; quay F = T/R:


F = 0,0785·p·D² (xi lanh) ; 3000·kW/v (động cơ) ; m·g (rơi) ; T/R (quay) ; E2 = F·S

Bước 4. Năng lượng mỗi lần và mỗi giờ

Cộng hai phần, rồi nhân số lần va để biết lượng nhiệt mỗi giờ:


E3 = E1 + E2 ; E4 = E3·C

Bước 5. Khối lượng hiệu dụng

Khối lượng hiệu dụng là khối lượng giả định nếu chạy với vận tốc v thì có động năng đúng bằng E3. Catalogue cho mỗi mã (hoặc mỗi độ cứng) một dải Me phù hợp với hệ lỗ tiết lưu bên trong; Me ngoài dải thì giảm chấn hãm quá cứng hoặc quá mềm:


Me = 2·E3 / v²

Bước 6. So với catalogue

Cả ba giá trị phải nhỏ hơn giới hạn của mã giảm chấn đã chọn:


E3 ≤ E3c · E4 ≤ E4c · Me ≤ Mec

Hình TB05.2 – Sơ đồ hình thành công thức: số liệu → từng công thức con → kết luận
Hình TB05.2 – Sơ đồ hình thành công thức: số liệu → từng công thức con → kết luận

Ảnh động minh họa

Ảnh động TB05.1
Ảnh động TB05.1

Lời giải mẫu từng bước (số liệu mẫu của công cụ tính ở đầu trang)

Bước A – Số liệu đầu vào (ô vàng của công cụ tính). Đây là bộ số ví dụ có sẵn; khi làm thật bạn thay bằng số của mình:

TTĐại lượngKý hiệuGiá trịĐơn vịGhi chú / nguồn
1Trường hợpmodeNgang – xi lanh khí đẩy
2Khối lượng vam20kg
3Vận tốc vav1m/sRơi tự do: tự tính từ h
4Hành trình giảm chấnS0,015m
5Số lần va / giờC600
6Đường kính xi lanh đẩyD40mm
7Áp suấtp5bar
8Công suất động cơ đẩykW0,4kW
9Chiều cao rơih0,1m
10Mô-men quán tính (quay)J0,5kg·m²
11Vận tốc góc (quay)ω2rad/s
12Bán kính lắp giảm chấn (quay)R0,3m
13Mô-men dẫn động (quay)T20Nm
21Catalogue: E3 maxE3c30J
22Catalogue: E4 maxE4c40 000J/h
23Catalogue: khối lượng hiệu dụng maxMec100kg

Bước B – Tính lần lượt (web tự tính, bạn có thể bấm tay để kiểm tra lại). Dòng xanh lá là kết quả chính:

TTĐại lượngKý hiệuKết quảĐơn vịCông thức / cách tính
14Vận tốc va tính toánvi1m/sRơi: √(2gh) ; quay: ω·R
15Động năng E1E110J½mv² hoặc ½Jω²
16Lực đẩyF628NXi lanh: 0,0785·p·D² ; động cơ: 3000·kW/v (Mindman, gồm hệ số kẹt) ; rơi: mg ; quay: T/R
17Năng lượng lực đẩy E2E29,42JE2 = F·S
18NĂNG LƯỢNG MỖI LẦN VAE319,42JE3 = E1 + E2
19Năng lượng mỗi giờE411 652J/hE4 = E3·C
20Khối lượng hiệu dụngMe38,84kgMe = 2·E3/v²
24E3 ≤ E3 maxKiểm traĐẠT
25E4 ≤ E4 maxKiểm traĐẠT
26Me ≤ Me maxKiểm traĐẠT

Bước C – Kết luận ví dụ

Kết quả chính: E1 = ½ × 20 × 1² = 10 J; F = 0,0785 × 5 × 40² = 628 N; E2 = 628 × 0,015 = 9,42 J; năng lượng mỗi lần va E3 = 19,42 J; mỗi giờ E4 = 19,42 × 600 = 11 652 J/h; khối lượng hiệu dụng Me = 2 × 19,42 / 1² = 38,84 kg. Giới hạn catalogue trong ví dụ (30 J; 40 000 J/h; 100 kg) là số giả định của một mã giảm chấn, khi làm thật nhập đúng số của mã bạn chọn.

Kiểm tra: E3 ≤ E3 max: ĐẠT; E4 ≤ E4 max: ĐẠT; Me ≤ Me max: ĐẠT.

Quyết định: ĐẠT – mã giảm chấn ví dụ dùng 65 % năng lượng/lần (19,42/30), 29 % năng lượng/giờ và Me nằm trong giới hạn. Lực phản lực ước tính lên giá lắp Q ≈ 1,5·E3/S = 1,5 × 19,42/0,015 ≈ 1 940 N (ACE) – dùng để kiểm tra bulông và giá đỡ giảm chấn.

Nếu đổi số liệu ở ô vàng, mọi kết quả tự tính lại. Ô nào báo KHÔNG ĐẠT thì xem mục Áp dụng thực tế bên dưới để biết cần sửa gì.

Áp dụng thực tế và lưu ý

  • Chọn mã: nên chỉ dùng khoảng 60–80 % khả năng E3 của giảm chấn (dự trữ kinh nghiệm cho sai số vận tốc và khối lượng); nếu catalogue chia nhiều ‘độ cứng’ (soft/medium/hard hoặc số 1–5), chọn theo dải Me.
  • E4 KHÔNG ĐẠT (nóng quá): chọn cỡ lớn hơn, hoặc giảm vận tốc va bằng tiết lưu, hoặc tăng hành trình giảm chấn S.
  • Lắp giảm chấn trước cữ chặn cứng khoảng 0,5–1 mm hành trình còn lại, để cữ chặn cứng định vị chính xác và giảm chấn không bị đập hết hành trình.
  • Lỗi hay gặp: bỏ quên E2 (lực xi lanh vẫn đẩy); dùng vận tốc trung bình thay vì vận tốc lúc va (với xi lanh khí, SMC lấy vận tốc va ≈ 1,4 lần vận tốc trung bình).
  • Ước lượng nhanh theo ACE: lực phản lực Q ≈ 1,5·E3/S; thời gian hãm t ≈ 2,6·S/v; gia tốc hãm a ≈ 0,75·v²/S. Nhiều giảm chấn lắp song song thì chia E3 cho số giảm chấn.

Căn cứ và tài liệu tham khảo

  • ACE Controls – Calculation bases for the design of industrial shock absorbers (tài liệu kỹ thuật trên acecontrols.com và catalogue chính) – W3 = W1 + W2, W4 = W3·x, me = 2·W3/vD², Q = 1,5·W3/s, t = 2,6·s/vD, a = 0,75·vD²/s – dùng cho Bước 2–6 và mục Áp dụng.
  • Catalogue Mindman / Enidine (phần chọn giảm chấn) – lực đẩy xi lanh 0,0785·p·D² và động cơ 3000·P/v – dùng cho Bước 3.
  • SMC – catalogue MY1, Model Selection – vận tốc va v = 1,4·vận tốc trung bình – dùng cho cột v.

← TB04 Đường ống khí nén  ·  TB06 Xi lanh xoay →

Lên đầu trang