Then bằng

CT07DIN 6892:2012 phương pháp C · kích thước then DIN 6885-1

Kiểm tra áp suất dập mặt bên then – dạng hỏng chủ yếu. Kích thước then tự tra theo đường kính trục.

Giải thích chi tiết

Bài toán dùng để làm gì

Then bằng là cách phổ biến nhất để nối bánh răng, puly, khớp nối với trục. Bài toán kiểm tra mặt bên then có bị dập (bẹp) không và chọn chiều dài then.

Hình dung đơn giản

Hãy tưởng tượng

Then giống một chiếc chìa nhỏ cài vào rãnh trên trục và rãnh trong mayơ: trục quay thì đẩy then, then đẩy mayơ. Mặt bên then bị ép mạnh, nếu quá sức sẽ bị bẹp.

Kiến thức nền cần có

Đọc lại các mục sau ở Chương 0 nếu chưa nắm chắc: 0.4 mô-men · 0.5 áp suất dập

Các đại lượng và lấy số liệu ở đâu

Ký hiệuÝ nghĩaĐơn vịLấy số liệu ở đâu
dĐường kính trụcmmBản vẽ
TMô-men xoắn truyềnNmT = 9550·P/n hoặc từ CT17
b × h, t1Kích thước then, chiều sâu rãnh trụcmmTự tra theo d, Bảng 1 (DIN 6885-1 / TCVN 2261)
lChiều dài thenmmKinh nghiệm thiết kế: 1–1,5 × d, ngắn hơn mayơ 5–10 mm; chọn theo dãy chiều dài chuẩn của DIN 6885-1
ReGiới hạn chảy vật liệu yếu nhất (thường là mayơ)MPaVật liệu mayơ (C45 thường hóa ≈ 340 MPa, S355 355 MPa; gang: lấy 0,6·Rm như công cụ đề xuất)
KλHệ số phân bố tải không đều dọc chiều dài then (then càng dài so với d, tải càng dồn về đầu then phía mô-men vào)–DIN 6892; then ngắn (l ≤ 1,3·d) lấy 1,0
fzTỉ số áp suất cho phép / giới hạn chảy: pzul = fz·Re–Công cụ lấy 0,9 cho thép, tải êm (giá trị thận trọng); có va đập thì giảm. DIN 6892 xác định pzul qua hệ số tựa fS và hệ số độ cứng fH
i, φSố then; hệ số chia tải khi có nhiều then (2 then không chia đều tải do sai số chế tạo)–φ = 1 (1 then); 0,75 (2 then lệch 180°)

Bảng 1. Kích thước then bằng theo đường kính trục

d trên (mm)d đến (mm)b × h (mm)t1 (mm)
682 × 21,2
8103 × 31,8
10124 × 42,5
12175 × 53
17226 × 63,5
22308 × 74
303810 × 85
384412 × 85
445014 × 95,5
505816 × 106
586518 × 117
657520 × 127,5
758522 × 149
859525 × 149
9511028 × 1610
11013032 × 1811
Nguồn: DIN 6885-1 (then bằng dạng cao). Ví dụ d = 40 mm nằm trong khoảng trên 38 đến 44 → then 12 × 8, rãnh trục sâu t1 = 5 mm.

Xây dựng công thức từng bước

Công thức tổng quát không “từ trên trời rơi xuống”: nó được ghép từ những công thức con đơn giản. Đi lần lượt từng bước:

Bước 1. Lực vòng tại mặt trục

Mô-men chia bán kính trục ra lực đẩy lên then (T tính bằng N·mm khi d tính bằng mm):


Ft = 2·T / d

Bước 2. Diện tích chịu dập

Chiều cao tiếp xúc có ích h’ ≈ 0,45·h (trừ vát mép) nhân chiều dài chịu tải. Then đầu tròn (dạng A) chỉ tính phần thẳng ltr = l − b; then đầu vuông (dạng B) ltr = l. h’ = 0,45·h là cách lấy gần đúng của DIN 6892 phương pháp C:


A = h’ · ltr

Bước 3. Áp suất dập

Lực chia diện tích, có hệ số phân bố tải Kλ và hệ số chia tải khi dùng 2 then φ = 0,75. Áp suất cho phép pzul = fz·Re lấy theo vật liệu yếu nhất trong ba chi tiết trục, then, mayơ:


p = 2·T·Kλ / (d · h’ · ltr · i · φ) ≤ pzul

Hình CT07.2 – Sơ đồ hình thành công thức: số liệu → từng công thức con → kết luận
Hình CT07.2 – Sơ đồ hình thành công thức: số liệu → từng công thức con → kết luận

Lời giải mẫu từng bước (số liệu mẫu của công cụ tính ở đầu trang)

Bước A – Số liệu đầu vào (ô vàng của công cụ tính). Đây là bộ số ví dụ có sẵn; khi làm thật bạn thay bằng số của mình:

TTĐại lượngKý hiệuGiá trịĐơn vịGhi chú / nguồn
1Đường kính trụcd40mm
2Mô-men xoắnT300Nm
3Chiều dài thenl50mm
4Dạng đầu thenfrmAA = đầu tròn; B = đầu vuông
5Số theni11 hoặc 2 (đặt lệch 180°)
6Hệ số phân bố tải dọc then KλKλ11,0 khi l ≤ 1,3d; tăng khi then dài
7Giới hạn chảy vật liệu yếu nhất (mayơ/then/trục)Re340MPaC45 thường hóa ≈ 340 · S355 ≈ 355 · gang: dùng 0,6·Rm
8Hệ số áp suất cho phépfz0,9pzul ≈ 0,9·Re (thép, tải êm) – giảm khi va đập

Bước B – Tính lần lượt (web tự tính, bạn có thể bấm tay để kiểm tra lại). Dòng xanh lá là kết quả chính:

TTĐại lượngKý hiệuKết quảĐơn vịCông thức / cách tính
9Dòng tra bảngrow8Số thứ tự dòng trong Bảng 1: d lớn hơn “d trên” và không lớn hơn “d đến”. d = 40 → dòng 8 (trên 38 đến 44)
10Bề rộng then bb12mm
11Chiều cao then hh8mm
12Chiều sâu rãnh trục t1t15mm
13Chiều dài chịu tảiltr38mmDạng A: ltr = l − b; dạng B: ltr = l
14Chiều cao tiếp xúc có íchh’3,6mmh’ ≈ 0,45·h (đã trừ vát mép)
15Hệ số chia tải nhiều thenφ1φ = 1 (1 then); 0,75 (2 then)
16ÁP SUẤT DẬPp109,6MPap = 2·T·Kλ/(d·h’·ltr·i·φ)
17Áp suất cho phéppz306MPapzul = fz·Re
18Hệ số an toànS2,79
19p ≤ pzulKiểm traĐẠT
20Chiều dài then tối thiểulmin25,62mml ≥ 2T·Kλ/(d·h’·i·φ·pzul) (+ b nếu dạng A)

Bước C – Kết luận ví dụ

Kết quả chính: ÁP SUẤT DẬP = 109,6 MPa; Hệ số an toàn = 2,79.

Quyết định: then 12 × 8 × 50 dạng A trên trục Ø40 truyền 300 Nm ĐẠT: p = 2·300 000/(40·3,6·38) = 109,6 MPa ≤ pzul = 0,9·340 = 306 MPa, hệ số an toàn 2,79. Chiều dài then tối thiểu chỉ cần khoảng 26 mm, nên có thể rút ngắn then nếu mayơ ngắn.

Kiểm tra: p ≤ pzul: ĐẠT.

Nếu đổi số liệu ở ô vàng, mọi kết quả tự tính lại. Ô nào báo KHÔNG ĐẠT thì xem mục Áp dụng thực tế bên dưới để biết cần sửa gì.

Áp dụng thực tế và lưu ý

  • Nếu không đạt: tăng chiều dài then (đến 1,5d), dùng 2 then lệch 180°, hoặc chuyển sang then hoa (CT08).
  • Rãnh then làm yếu trục: kiểm tra trục ở CT14 với hệ số tập trung ứng suất của rãnh then.
  • Then dài so với d (vượt khoảng 1,3·d) thì tải phân bố không đều dọc then – nhập Kλ > 1; khi đó nên chuyển sang 2 then hoặc then hoa thay vì kéo dài then.
  • Tải va đập, đảo chiều: then bằng dễ bị dập và lỏng rãnh; nên kết hợp lắp có độ dôi (CT06) hoặc dùng then hoa.

Căn cứ và tài liệu tham khảo

  • DIN 6892:2012 – tính then bằng: áp suất dập p = 2·T·Kλ/(d·h’·ltr·i·φ), h’ ≈ 0,45·h (phương pháp C), φ = 0,75 cho 2 then, ltr theo dạng đầu then.
  • DIN 6885-1 – kích thước then bằng b × h và chiều sâu rãnh t1 (Bảng 1); TCVN 2261 – then bằng, tiêu chuẩn Việt Nam tương ứng.
  • Roloff/Matek – Maschinenelemente, chương Mối ghép then (Passfederverbindungen).
  • Trịnh Chất – Lê Văn Uyển, Tính toán thiết kế hệ dẫn động cơ khí – chọn và kiểm nghiệm then.

← CT06 Lắp có độ dôi  ·  CT08 Then hoa / răng cưa / chữ nhật →

Lên đầu trang