Mối ghép kẹp

CT10Cân bằng ma sát, áp suất phân bố đều (Roloff/Matek)

Mô-men truyền bằng ma sát giữa trục và mayơ kẹp. Kết quả cho lực xiết cần thiết của mỗi bulông – kiểm tra bulông tiếp ở sheet 01.

Giải thích chi tiết

Bài toán dùng để làm gì

Mayơ kẹp (hai nửa ôm trục, siết bằng bulông) dùng nhiều ở khớp nối, tay quay, vòng chặn kẹp, puly trên trục trơn. Bài toán tính mô-men truyền được nhờ ma sát và lực xiết bulông cần thiết.

Hình dung đơn giản

Hãy tưởng tượng

Như hai bàn tay ôm chặt ống tuýp rồi xoay: càng siết chặt càng xoay được mạnh mà ống không trượt.

Kiến thức nền cần có

Đọc lại các mục sau ở Chương 0 nếu chưa nắm chắc: 0.10 ma sát · 0.4 mô-men

Các đại lượng và lấy số liệu ở đâu

Ký hiệuÝ nghĩaĐơn vịLấy số liệu ở đâu
d, lĐường kính trục, chiều dài mayơmmBản vẽ
nTổng số bulông kéo hai nửa mayơ vào nhau (cộng cả hai phía mặt xẻ). Ví dụ mẫu n = 2: mỗi phía 1 bulôngcáiBản vẽ. Nhập vào ô “Tổng số bulông (cả hai phía mặt xẻ)” của công cụ: mỗi phía 1 bulông → n = 2; mỗi phía 2 bulông → n = 4
FVLực xiết mỗi bulôngNLấy FMzul/αA từ CT01
μMa sát trục – mayơ–Thép–thép khô 0,10–0,23 (VDI 2230-1 Bảng A6); ví dụ lấy 0,15. Có dầu giảm mạnh – lau sạch dầu trước khi kẹp
SRHệ số an toàn chống trượt–Người thiết kế chọn, ví dụ 1,5
pzulÁp suất bề mặt cho phép của mayơMPaGiá trị tham khảo cho mayơ thép: 150 MPa; mayơ gang thấp hơn

Xây dựng công thức từng bước

Công thức tổng quát không “từ trên trời rơi xuống”: nó được ghép từ những công thức con đơn giản. Đi lần lượt từng bước:

Bước 1. Áp suất trên mặt trục

Tổng lực n·FV kéo hai nửa mayơ ép vào trục. Giả thiết lỗ mayơ ôm sát trục nên áp suất p phân bố đều quanh chu vi; hợp lực của p trên một nửa vòng bằng p nhân diện tích hình chiếu d × l:


p = n · FV / (d · l)

Bước 2. Lực ma sát quanh chu vi

Áp suất tác dụng quanh cả vòng tròn trục, diện tích π·d·l. Tổng lực ép hướng kính = p·π·d·l = π·n·FV (mỗi nửa vòng bằng π/2 lần lực bulông). Lực ma sát quanh chu vi:


Fms = μ · p · π · d · l

Bước 3. Mô-men truyền được

Nhân bán kính d/2:


T = (π/2) · μ · n · FV · d

Bước 4. Lực xiết cần

Đảo công thức có hệ số an toàn SR:


FV ≥ 2·SR·T / (π·μ·n·d)

Hình CT10.2 – Sơ đồ hình thành công thức: số liệu → từng công thức con → kết luận
Hình CT10.2 – Sơ đồ hình thành công thức: số liệu → từng công thức con → kết luận

Lời giải mẫu từng bước (số liệu mẫu của công cụ tính ở đầu trang)

Bước A – Số liệu đầu vào (ô vàng của công cụ tính). Đây là bộ số ví dụ có sẵn; khi làm thật bạn thay bằng số của mình:

TTĐại lượngKý hiệuGiá trịĐơn vịGhi chú / nguồn
1Mô-men xoắn cần truyềnT200Nm
2Đường kính trụcd30mm
3Chiều dài mayơl40mm
4Tổng số bulông (cả hai phía mặt xẻ)n2Đếm tất cả bulông kẹp: mayơ 2 nửa, mỗi phía 1 bulông → n = 2
5Lực xiết mỗi bulôngFV22 000NLấy FMzul/αA từ CT01 (ví dụ M10 8.8: 29 600/1,6 ≈ 18 500 N; M12 8.8: 43 100/1,6 ≈ 26 900 N)
6Hệ số ma sát trục–mayơμ0,15
7Hệ số an toàn trượtSR1,5
8Áp suất cho phéppz150MPa

Bước B – Tính lần lượt (web tự tính, bạn có thể bấm tay để kiểm tra lại). Dòng xanh lá là kết quả chính:

TTĐại lượngKý hiệuKết quảĐơn vịCông thức / cách tính
9Áp suất bề mặtp36,67MPap = n·FV/(d·l)
10p ≤ pzulKiểm traĐẠT
11Mô-men truyền đượcTc311NmT = (π/2)·μ·n·FV·d
12Hệ số an toàn trượt thực tếS1,56
13S ≥ SRKiểm traĐẠT
14Lực xiết cần thiết mỗi bulôngFVr21 221NFV,req = 2·SR·T/(π·μ·n·d)

Bước C – Kết luận ví dụ

Kết quả chính: Mô-men truyền được = 311 Nm; Hệ số an toàn trượt thực tế = 1,56; Lực xiết cần thiết mỗi bulông = 21 221 N.

Quyết định: với lực xiết 22 000 N mỗi bulông, mối kẹp Ø30 × 40 truyền được 311 Nm, hệ số an toàn trượt 1,56 ≥ 1,5 → ĐẠT; áp suất 36,7 MPa ≤ 150 MPa. Lực xiết cần ≥ 21 221 N mỗi bulông, nên M10 cấp 8.8 (≈ 18 500 N sau khi chia αA = 1,6) KHÔNG ĐỦ; chọn M12 cấp 8.8 (≈ 26 900 N) xiết bằng cờ lê lực, rồi kiểm tra bulông ở CT01.

Kiểm tra: p ≤ pzul: ĐẠT; S ≥ SR: ĐẠT.

Nếu đổi số liệu ở ô vàng, mọi kết quả tự tính lại. Ô nào báo KHÔNG ĐẠT thì xem mục Áp dụng thực tế bên dưới để biết cần sửa gì.

Áp dụng thực tế và lưu ý

  • Mayơ xẻ một phía (kẹp kiểu càng cua): lực ép lên trục phụ thuộc cánh tay đòn, FN = FV·(l1 + l2)/l2 (l2: khoảng cách từ tâm trục tới khớp bản lề của càng, l1 + l2: từ bulông tới khớp), mô-men T ≈ μ·FN·d. Công thức trên trang không áp dụng trực tiếp.
  • Nếu lỗ mayơ có khe hở lớn so với trục, áp suất không đều mà tập trung thành hai đường tiếp xúc: khi đó T ≈ μ·n·FV·d, nhỏ hơn công thức phân bố đều khoảng 36 % (chia π/2). Nên gia công lỗ mayơ và trục theo cặp lắp có khe hở nhỏ, để khe hở giữa hai nửa mayơ sau khi kẹp vẫn còn.
  • Mối ghép kẹp chịu tải va đập dễ trượt dần; thêm then hoặc chốt định vị nếu mô-men đảo chiều.

Căn cứ và tài liệu tham khảo

  • Roloff/Matek – Maschinenelemente, chương Mối ghép kẹp (Klemmverbindungen) – mayơ chia đôi (áp suất phân bố đều, T = (π/2)·μ·n·FV·d) và mayơ xẻ rãnh có cánh tay đòn.
  • schweizer-fn.de – “Berechnung von Klemmverbindungen” – hệ số phân bố áp suất: đều 1,0; tiếp xúc đường 1,57 = π/2; n là tổng số bulông.
  • VDI 2230 Blatt 1:2015, Bảng A6 – hệ số ma sát tĩnh thép–thép; lực xiết bulông FMzul/αA lấy theo CT01.

← CT09 Chốt ngang, chốt dọc  ·  CT11 Khớp Hirth →

Lên đầu trang