Khớp Hirth

CT11Tính rút gọn theo cân bằng lực trên mặt răng

Lực vòng trên răng 60° sinh ra lực tách dọc trục; bulông trung tâm phải đủ lực xiết để giữ hai nửa ăn khớp. Kiểm tra thêm áp suất mặt răng.

Giải thích chi tiết

Bài toán dùng để làm gì

Khớp Hirth (răng mặt đầu) dùng ở đầu chia độ, bàn xoay, trục khuỷu ghép: vừa định tâm chính xác vừa truyền mô-men lớn. Bài toán tính lực xiết bulông trung tâm để hai nửa không bị tách ra.

Hình dung đơn giản

Hãy tưởng tượng

Hai bánh răng cưa úp mặt vào nhau. Xoay một bên thì mặt răng nghiêng 30° đẩy bên kia ra xa (giống ren vít). Bulông giữa phải đủ chặt để chống lực đẩy đó.

Kiến thức nền cần có

Đọc lại các mục sau ở Chương 0 nếu chưa nắm chắc: 0.4 mô-men · 0.3 phân tích lực

Các đại lượng và lấy số liệu ở đâu

Ký hiệuÝ nghĩaĐơn vịLấy số liệu ở đâu
T, Dm, zMô-men, đường kính trung bình vành răng, số răngNm, mmBản vẽ
FVLực xiết bulông trung tâmNLực xiết nhỏ nhất của bulông: FMzul/αA từ CT01
b, h’Chiều dài răng theo hướng kính; chiều cao tiếp xúc đo dọc theo mặt sườn răng (đã trừ vát đỉnh và khe chân)mmBản vẽ răng Hirth
φTỉ lệ răng thực sự mang tải do sai số chia răng–Giá trị giả định của công cụ 0,5–0,75; răng mài chính xác lấy gần cận trên
Fax (ô Fx)Lực dọc trục ngoài kéo hai nửa khớp ra xa nhauNTải trọng; 0 nếu không có
SR, pzulHệ số an toàn chống tách; áp suất mặt răng cho phép–, MPaNgười thiết kế chọn; ví dụ SR = 1,5, pzul = 200 MPa (thép tôi cải thiện, giá trị tham khảo)

Xây dựng công thức từng bước

Công thức tổng quát không “từ trên trời rơi xuống”: nó được ghép từ những công thức con đơn giản. Đi lần lượt từng bước:

Bước 1. Lực vòng

Mô-men chia bán kính trung bình Dm/2 của vành răng (T tính bằng N·mm khi Dm tính bằng mm):


Fu = 2·T / Dm

Bước 2. Lực tách

Răng Hirth tiêu chuẩn có góc biên dạng 60°, mỗi mặt sườn nghiêng 30° so với phương dọc trục. Lực pháp tuyến trên mặt sườn có thành phần vòng Fu và thành phần dọc trục Fu·tan30° đẩy hai nửa khớp ra (bỏ qua ma sát giữa mặt răng):


Ftách = Fu · tan30° = 0,577 · Fu

Bước 3. Lực xiết cần

Bulông trung tâm phải giữ hai nửa khớp không bị tách khi chịu cả lực tách và lực kéo ngoài Fax, có hệ số an toàn SR:


FV ≥ SR · (Ftách + Fax)

Bước 4. Áp suất mặt răng

Lực pháp tuyến trên mỗi răng mang tải bằng Fu/(z·φ·cos30°), chia cho diện tích tiếp xúc b·h’ của một mặt sườn:


p = Fu / (z · b · h’ · cos30° · φ) ≤ pzul

Hình CT11.2 – Sơ đồ hình thành công thức: số liệu → từng công thức con → kết luận
Hình CT11.2 – Sơ đồ hình thành công thức: số liệu → từng công thức con → kết luận

Lời giải mẫu từng bước (số liệu mẫu của công cụ tính ở đầu trang)

Bước A – Số liệu đầu vào (ô vàng của công cụ tính). Đây là bộ số ví dụ có sẵn; khi làm thật bạn thay bằng số của mình:

TTĐại lượngKý hiệuGiá trịĐơn vịGhi chú / nguồn
1Mô-men xoắnT2 000Nm
2Đường kính trung bình vành răngDm120mm
3Số răngz24
4Chiều dài răng hướng kínhb15mm
5Chiều cao tiếp xúc mặt răngh’2,5mm
6Tỉ lệ răng mang tảiφ0,60,5–0,75 do sai số chia (giá trị giả định)
7Lực dọc trục ngoài (kéo tách)Fx0N
8Hệ số an toàn táchSR1,5
9Lực xiết bulông trung tâmFV60 000N
10Áp suất mặt răng cho phéppz200MPa

Bước B – Tính lần lượt (web tự tính, bạn có thể bấm tay để kiểm tra lại). Dòng xanh lá là kết quả chính:

TTĐại lượngKý hiệuKết quảĐơn vịCông thức / cách tính
11Lực vòngFu33 333NFu = 2T/Dm
12Lực tách dọc trụcFtách19 245NFtách = Fu·tan30° = 0,577·Fu
13Lực xiết cần thiếtFVr28 868NFV ≥ SR·(Ftách + Fax)
14FV ≥ FV cầnKiểm traĐẠT
15Áp suất mặt răngp71,28MPap = Fu/(z·b·h’·cos30°·φ)
16p ≤ pzulKiểm traĐẠT

Bước C – Kết luận ví dụ

Kết quả chính: Lực xiết cần thiết = 28 868 N; Áp suất mặt răng = 71,28 MPa.

Quyết định: khớp Hirth Dm = 120 mm, 24 răng truyền 2 000 Nm ĐẠT: lực xiết bulông trung tâm FV = 60 kN ≥ cần 28,9 kN (dư khoảng 2 lần); áp suất mặt răng 71,3 MPa ≤ 200 MPa. Để có FV = 60 kN sau khi đã trừ tản mạn xiết (αA = 1,6) cần bulông khoảng M16 cấp 10.9 (FMzul/αA ≈ 74 kN) – kiểm tra lại ở CT01.

Kiểm tra: FV ≥ FV cần: ĐẠT; p ≤ pzul: ĐẠT.

Nếu đổi số liệu ở ô vàng, mọi kết quả tự tính lại. Ô nào báo KHÔNG ĐẠT thì xem mục Áp dụng thực tế bên dưới để biết cần sửa gì.

Áp dụng thực tế và lưu ý

  • Đây là cách tính rút gọn; thiết kế quan trọng nên dùng dữ liệu của nhà sản xuất khớp Hirth.
  • Cách tính bỏ qua ma sát giữa mặt răng. Croccolo và cộng sự (2018) chỉ ra ma sát (nhất là khi mặt răng gỉ, μ tăng từ khoảng 0,2 lên trên 0,4) làm giảm khả năng tự định tâm và có hại cho an toàn – vì vậy giữ SR ≥ 1,5 và bảo vệ mặt răng khỏi gỉ.
  • Nếu khớp còn chịu mô-men uốn, phía chịu kéo của vành răng có thể bị tách sớm hơn: phải cộng thêm lực dọc trục do uốn vào Fax (cách tính tương tự CT02).

Căn cứ và tài liệu tham khảo

  • Croccolo D. và cộng sự – “On Hirth Ring Couplings: Design Principles Including the Effect of Friction”, Actuators 7(4):79, 2018 – lực vòng Fu = T/Rm, lực dọc trục Fu·tan30° cho răng 60°, ảnh hưởng của ma sát.
  • VDI 2230 Blatt 1:2015 – lực xiết bulông trung tâm FMzul, αA (xem CT01).

← CT10 Mối ghép kẹp  ·  CT12 Vòng chặn →

Lên đầu trang